स्वच्छ न्यायका को को त जिम्मेवार ?

Loading...
Spread the love
Laxmi-Prasad-Mainali
अधिबक्ता: लक्ष्मी प्रसाद मैनाली 

सामान्यतया अधिकांश मुद्दाको तल्लो तहको र सुरु कार्यविधि हेर्ने अदालत जिल्ला अदालत हो । जिल्ला अदालत ७५ वटै जिल्लामा रहेका छन । मुद्धाको सुरु कार्यविधि जिल्ला अदालतबाट सुरु भई क्रमस पुनरावेदन र सर्वोच्च अदालत सम्म आउने गर्दछन । गाँउमा हाम्रो सामाजिक अभ्यास पञ्चभलाद्मी लगायका परम्परागत मान्यता अविश्वसनिय बन्दै गए सँगै सानातिना विवाद पनि अदालतमानै आउन थालेका छन जसले गर्दा अदालतको दैनिकी निकै नै भारयुक्त भएको छ ।

कतिपय पिडितहरु युवा अवस्था देखि अदालत धाउँदा धाउँदै वृद्ध अवस्था सम्म आई पुग्दा पनि मुदा अदालतमानै रहेका उधाहरणहरु हामी सामु छन । ढिलो न्याय पाउनु न्याय नपाउनु समान हो भन्ने मान्यता अनुरुप हेर्ने हो भने पिडितहरुले न्याय पाएका छैनन ।

यो त भयो प्रकृयागत औपचारिकताले सृजना गरेको न्याय माथीको अवरोध, अदालतले आयोजना गरेका सम्मेलनले नै स्विकार गरेको र नेपाल वारले समेत उठाएको विषय अदालतमा हुने गरेका भ्रष्टचार अनियमितता र घुसखोरीका कारण न्याय झन धरापमा परेको अर्को तितो पक्ष छ ।

Kathmadnu District Courtअदालतमा हुने गरेका भ्रष्टचार २ प्रकारका रहेका छन : एउटा विचौलियाको सम्लग्नतामा न्यायको नै किनबेच र अर्को अदालतका कर्माचारीले फायल उठाए पिछेको लिने चार्ज । सँग सँगैै सरकारी वकिल पनि बाहिरी चार्जलिएर काम गर्नमा माहिर नै देखिन थालेका छन । जस्ले गर्दा सामाजिक अपराधहरु छिनका छिनै कमजोर प्रमाण र कमजोर अभियोजनको प्रकृयामा अघि बढेका छन ।

न्याय सेवामा नै न्याय प्रदान गर्ने माननियहरुले समेत ड्राइभरको तलव वापतको रकम समेत मिलाएर खानेगरेका समाचार समेत सन्चार माध्यममा आएका छन । यस्ता घटनाले के अदालतको सामाजिक प्रतिस्ठा बढाउन सक्ला ? जनताले न्याय प्राप्तिको अनुमान गर्न सक्लान ? यस्तै यस्तै प्रश्नहरु न्यायलय नेतृत्वले कार्य सम्पादन अघि उठाउन र सहि निर्कियोल सहित कार्यन्वयन गर्नु पर्ने पक्ष ठुलो नै चुनौतिको रुपमा खडा छ ।

सबै कुरा गरि रहदा न्यायलयको हरेक पक्ष यसप्रकारको डामाडोल र भताभुङ्ग भएको भन्ने होइन, धेरै राम्रा कर्मचारी, न्यायधिस र अन्य जिम्मेवारहरु पनि छन तर न्यायलयमा धेरै भएर हुदैन किनकी न्यायलयको सम्वेदनशिलता अन्य सरकारी निकायको भन्दा फरक हुन्छ ।

त्यस्तै नेपालमा अवलम्वन गरिएको कानूनप्रणाली कमन ल प्रणाली हो । कमन ल प्रणालीमा कानून ब्यवसायीलाई तुलनात्मक रुपमा उच्च सम्मान र हैसियतमा राज्यले नै मान्यता प्रदान गरेको हुन्छ भने कानून ब्यवसायीले पनि त्यसै अनुरुप आफ्नो सामाजिक हैसियत र मर्यादा कायम गरेका हुन्छन ।
अदालतले पछिल्लो समयमा बनाएको सुविधा सम्पन्न भनिएको अदालत भवन काठमाण्डौ जिल्ला अदालतमा कानून ब्यवसायीहरुको लागि सवारी साधन राख्ने कुनै प्रवन्ध छैन ।

अदालत जस्तो निकायले सर्वसाधारण हिड्ने फुटपाथलाई पार्कीङको रुपमा प्रयोगमा ल्याएको छ, जुन नियम विपरित नै रहेको छ । केहि दायाँ वाँया जाउँ त ट्राफिक प्रहरीले चिट काट्ने डर यस्तै तनावै तनावका दैनिकि छन सर्वसाधारण र कानून व्यवसायिका ।

वहस पैरवी सकेर फर्किदा आफ्नो सवारी साधन छ कि छैन भन्ने डर, त्यस्तैगरि सवारीसाधन भएपनि टुटफुट भयो कि भन्ने डर, लगायतका समस्या मानसपटलमा घुमिरहने गर्दछन वहसकै समयमा पनि कानून ब्यवसायीको ।

वास्तबमा  न्याय सम्पादनको एक अंङ्ग कानून ब्यवसायी जो विना अदालती प्रकृया नै सम्भव छैन, उ माथि काठमाण्डौ जिल्ला अदालत लगायत अन्य अदालतमा समेत गरिएको ब्यवहार वास्तविक कानून ब्यवसायीको हैसियत प्रदान गर्ने गरिको छैन ।

हुनत कानून ब्यवसाय र ब्यवसायीहरु पनि पेशागत मर्यादालाई ओझेल पार्दे दलाली र विचौलियाको नै पनि काम गर्ने गरेको भन्ने आरोप र हल्ला नचलेका र पत्रपत्रिकामा नआएको र जनतालाई नलागेको पनि होइन । तर त्यसको निधानमा अदालत, नेपाल वार एशोसिएसन र नेपाल वार काउन्सिल लगायतका संस्थाको प्रभावकारिता र सक्रियतामा बृद्धि गर्नुपर्ने पक्ष टड्कारो छ ।

कानून ब्यवसायी मात्र नभई न्यायको विश्वासमा अदालत धाएकाहरुलाई समेत आउने जाने र अन्य सुविधाको सहजता अदालतले प्रदान गर्नु पर्दछ, न्यायलयले नागरिकलाई तेस्रो दर्जाहोइन पहिलो दर्जामानै राखेर ब्यवहार गर्नु पर्दछ । किनकी अदालत कुनै पेशा ब्यवसाय गर्ने संस्था नभई जनताको अधिकार संरक्षण गर्न सिर्जना गरिएको संस्था हो जो जहिलै राज्य पक्ष नभई जनताको पक्षमा जनताको हक र स्वतन्त्रताको पहरेदारी हो ।

वर्तमान विश्वमानै औपचारिक न्याय प्रणालीमा भएका औपचारिकताका पक्षलाई कसरी परिमार्जीत रुपमा नेपालमा प्रयोग गर्न सकिन्छ त्यस तर्फको सोच नेपालमानै हामीले किन नगर्ने र औपचारिक अदालत प्रणाली नै न्यायको सहज, बैज्ञानीक प्रणाली हो भन्ने पक्षलाई पुष्टि गराउन अबका न्यायपालीकाले सक्नु अनिवार्य पक्ष हो ।

District Court

District Court Parking
सर्वसाधरण हिड्ने फुटपाथमा जिल्ला अदालतको पाकिङ
Loading...

यसमा तपाइको मत

लेख/अनुसन्धान बाट अन्य

नेपालमा विवाह सम्बन्धि कानून र मान्यता

Spread the loveविवाह मानिस परिवार प्रणालीमा प्रबेश गरे संगै विकाश भएको परिवार प्रणालीको एक महत्वपूर्ण र सुन्दर पक्ष विवाहित जोडीको विचको एक महत्वपूर्ण करार हो । यसको ऐतिहासिकता कानूनको भन्दा पुराना ेछ जसकारण हामी...

अवहेलना मुद्दामा न्यायलयलाई स्वच्छन्द अधिकार

Spread the loveभारतको वर्तमान प्रधान न्यायाधिशले चढेको मोटरसाईकलको फोटो, मुल्य र त्यस्को मालिकको सम्वन्धमा आम संचार माध्यममा आफ्नो टिप्पनी लेखेका थिए । सोही लेख लेखेको भनेर भारतको जानेमाने वकिल प्रशान्त भुषण विरुद्द भारतको सर्वोच...

वकिल देखि न्यायाधिश सम्मै बिचौलियाको चंगुल

Spread the loveप्रकरण १ नेपाल बार एशोशिएसनका पुर्व अध्यक्ष बरिष्ठ अधिवक्ता शम्भु थापाले एक अन्र्ताबार्तामा वकिल नै न्यायधिश कहाँ घुुस पुर्याउछन् भनि भन्नु भएकोछ ।  वकिल र न्यायधिशको नाम भन्नको लागि अन्तर्वाता लिने व्यक्तिले अनुरोध...

प्रकृति त आमा हुन, आश्रम किन पठायौ

Spread the loveप्रकृति र विनाश सन्दर्भः  विश्व वातावरण दिवस प्रकृति त वरदान हो, विनाश किन वनायौ । प्रकृति त जीवन हो, मृत्यु किन वोलायौ ।। प्रकृति त स्वर्ग हो, नर्क किन वनायौ ।। प्रकृति त...

मृत्युदण्डलाई मानव जीवनको अधिकार र पीडितको तर्फबाट हेर्दा अलग अलग चित्र देखिन्छ

Spread the loveडा. मदनकुमार भट्टराईको पुस्तक, हरिप्रसादले भारतीय कानून लगाएका थिएनन् भन्ने आदि र “जव ३० वर्षे व्यवस्थामा दमितहरु २०४६।१२।२७ पछि शक्तिमा पुगे मुख्यतः पात्र परिवर्तनलाई जोड दिंर्दै नयाँ संरचनाहरु खडा गर्न थालिए तर...

अदालतमा गरिने बहस थरिथरिका

Spread the loveमैले बुझेअनुसार बहस थरिथरिका हुन्छन् । पक्षले वकीललाई नियुक्त गर्दा गरिने वहस, बैतनिक वकील वा सरकारी वकीलले गर्ने वहस, कानूनी सहायता वा प्रो बोनोको स्वरुपमा वा एमिकस क्यूरीको रुपमा गरिने वहस, कुनै...

लगानी बिनाको व्यापार भएको छ. . . —रामकृष्ण काफ्ले

Spread the loveशहरका हुने खाने सम्भ्रान्तहरुः आफ्ना शरीरमा हात्ति पाली अरुका शरीरको जुम्रा देख्ने स्वनामधन्य सर्वज्ञहरुको स्थायी जागिर भएको छ आजको मानवअधिकार । नवधनाड्य हुन शहर पसेकाहरुको माछो नखाने प्रायश्चित्त सहित बकुल्लाव्रत बसेकाहरुको बेलाबखत जप्ने मन्त्र भएको छ आजको मानव अधिकार । लम्बेचौडे कागजी नाटक...

आधुनिक जिवनशैलीले फेरिएको दशै

Spread the loveविजयादशमी पारिवारीक र मान्यजनसँगको जमघट, सामिप्यता, आदर÷सत्कार र सुख दुःख साटासाट गर्दै सुख शान्ति र समृद्धिको कामना सहित मनाईने हिन्द धर्मावलम्वीहरुको राष्ट्रिय चाडको रुपमा रहेको महत्वपूर्ण पर्व हो । दशैं घटस्थापना अर्थात...

…. अदालतको ढोकामा चिच्याई रहेको

Spread the loveन्याय  आजकाल न्याय अदालतको ढोकामा चिच्याई रहेको देख्छु मैले भने , खै किन भित्र नपसेको ? अदालतको ढोका र झ्याल त खुल्यै छन् १ न्याय म सँग झोक्किदै भन्यो म झ्याल र ढोका बाट छिर्ने होईन दिमागबाट छिर्ने हुँ त्याहाँ बाक्लो...

शुशासनको अनुभूती राज्यका कुनै पनि निकायबाट प्राप्त गर्न सकिएन

Spread the love२०७२ साल आश्विन ३ गते संविधान नेपाली जनताले पहिलो पटक आफैले चुनेका प्रतिनिधीहरु मार्फत बनाएको प्रथम संविधान हो । अर्थात, यो जनताको संविधान हो । सर्वस्वीकार्यताको प्रश्न निर्वाचन आयोगका अनुसार पछिल्लो संविधानसभाको चुनावमा नेपालको...