किन ? मन स्पष्ट नभई नभई मतदान

  • -यज्ञ प्रसाद खतिवडा (कविर अत्रि)
  • Loading...
    Spread the love

    वर्तमान विश्व समुदाय लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यता र यसका सारभूत तत्वहरुबाट निर्देशित छ । तानाशाही राज्यव्यबस्था र केन्द्रिकृत शक्ति परिचालन बाट विश्वले जे जति पाठ सिकेको छ ती पाठहरू आजको समयलाई पर्याप्त छ । तसर्थ राज्यको समतामूलक विकास, प्रतिनिधिमुलक शासन, शान्ति र शुशासन, र जनउत्तरदायी सरकारको निर्माण केवल लोकतन्त्रको माध्यमबाट प्राप्त गर्ने सकिन्छ भन्ने आजको आममानिसको बुझाई हो । यिनै बुझाईको सहारामा नेपाली जनताले राणा फाले । पञ्चायत फाले र ०६२ र ०६३ को आन्दोलन सम्म आएर शाहवंशीय शासन व्यबस्थालाई नै फाली गणतन्त्रको संरचनामा आफुलाई शाशित गर्ने र गराउने जमर्को । राजा फालियो । अन्तरिम संविधान बन्यो । दुईवटा संविधान सभा बने । अन्तत मिति २०७२ असोज ३ मा मुलुकले नयाँ संविधान पायो ।

     

    लोकतन्त्रलाई संस्थागत गर्न र कानूनी राज्यको प्रत्याभूति दिलाउनको लागि अधावधिक निर्वाचन एक अपरिहार्य तत्व हो भन्ने तथ्य विधिशास्त्रको स्थापित सिद्धान्त हो । जुन कुरा बेलायत, भारत, अमेरिका जस्ता राज्यको शासन स्वरूपबाट समेत छर्लङ्ग हुन्छ । जनताको विश्वास जिती मत प्राप्त गरेका जनमुखी जनप्रतिनिधिले जनताको सर्वांगीण विकासको लागि राज्यको स्रोत परिचालन गरुन र उचित नियम कानूनको माध्यमबाट राज्यको संचालन गरुन, नागरिक को हक अधिकारको अधिकतम संरक्षण होस् भन्नु नै निर्वाचनको मुलभूत ध्येय हो र हुनुपर्छ ।

     

    बिडम्बना नै भन्नुपर्छ नेपाली जनताले राजनीतिको कुनै मोडमा पनि स्वच्छ र नियमित रुपमा आफ्नो निर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने हकको प्रयोग गर्न पाएनन् । अहिले नँया संविधान जारी पछि संवैधानिक रुपमै संघीय गणतन्त्रात्मक राज्यव्यवस्थाको कार्यान्वयन तर्फ लम्केको नेपाल स्थानीय तहको निर्वाचन तीन चरणमा गर्दै प्रथम र दोस्रो चरण पार गर्दै अहिले तेस्रो चरणमा प्रदेश नं २ को ८ जिल्लामा यहि असोज २ मा गर्ने गरि निर्वाचनको संघारमै पुगेको अवस्था छ । तर नेपालको अहिले सम्मको निर्वाचन अनुभव हर्ने हो भने सम्झन लायक देखिदैन । विगतका ६७ वर्षमा जे जति पनि चुनाव भए ति निर्वाचन संवैधानिक मूल्य मान्यताको जगमा टेकेर स्वच्छ छन् भन्न सकिदैन । को कुन नेपाली नागरिकले स्वतन्त्र मनको प्रयोग गरि मत खसाले यसको लेखाजोखा कसले गर्ने रु चुनावमा के कस्ता अवान्छित गतिबिधि भए र हुदै आई रहेका छन् यसतर्फ कसले कुन समयमा ध्यान दिने रु किनकि भएको निर्वाचन आयोग अझै कार्यमुखी बन्न सकेको देखिदैन ।

     

    नेपाल विश्व मानचित्रमा यसै त गरिव देशकै सूचिमा छ । विकसित राष्ट्र, छिमेकि राज्य र अन्तरास्ट्रिय व्यवसायिक समुहबाट हुने गरेको थिचोमिचो माथि स्वतन्त्र बहस छेड्न नसक्नुले हामी अझै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा माथि उठ्न सकेका छैनौ भन्ने तथ्यलाई उजागर गरेको छ । यसो हुनुको जड नै हाम्रो आन्तरिक अवस्था हो । देशको व्याप्त गरिवी, अशिक्षा, वेरोजगारी, निम्न पूर्वाधारको विकास, आयातमुखी अर्थतन्त्र अनि खराब चरित्रको राजनीतिक व्यवहार नै हामी पछाडी पर्नुको कारक तत्व हो । नेपालमा शासनको स्वरूप बदल्यो तर मतदान गर्ने गराउने प्रवृत्ति अझ सम्म बदलिएन । आज पनि चुनाव किस्ताबन्दि मै हुन्छ । भोट किस्ताबन्दीमा नै गनिन्छ । उमेद्वार पनि कृपावाद बाटै खडा गरिन्छ । अनि आम जनतासंग पहिले जसरी नै मतको सौदा गरिन्छ । जुन महेन्द्रले बनाएको थिति झैँ छन् । हुदाहुँदै बालबालिकाको मौलिक हक एकातिर, बालबालिका सम्बन्धि ऐनको  प्रावधान अर्कोतिर छन् । अनि अबोध बालवालिका  जसलाई चुनाव के हो रु सुकिला मुकिला लुगा लगाएर, फुलको माला पहिरिएर  अनेक रंगी बिरंगी ध्वजा बोक्ने मानिसको लावालस्कर लगाएर गाउँ प्रवेश गरेको अपरिचित मानिसको हो रु उसका घरका सदस्यसंग हात जोडेर त्यो अपरिचितले के अमूल्य दानको याचना गरिरहेछ रुपल्लो खेतखरान को छेउमा पाकिरहेको खाना कसको बिहेको भोज हो रुथाहा समेत नभएका ती  कलिला मानसपटलमा एउटा धुमिल झण्डाको आकृति अंकित गराईदै छ । अनि तिनै अबोधहरु पछि विचार र उदेश्य नजानी अमुक दलको आजीवन कार्यकर्ता र सडक तताउने जमात बन्न पुगेका छन् ।

     

    यसको दरलाई हेर्ने हो भने यो समस्या हिमाल र पहाडका जिल्लाहरुमा भन्दा पनि तराईमा प्रचण्ड रुपमा थियो र अझै व्याप्त नै छ । यसलाई अझ तथ्यपरक रुपमा बुज्दै जाने हो भने तराईका विपन्न जनजाति, गरिव किसान, मजदुर वर्ग, र निमुखा जनताका सन्तानहरुनै राजनीतिको घृर्णित खेलमा पिल्सिएका छन् । यसरी देशको आर्थिक, भौतिक, सामाजिक, बौदिक, वैज्ञानिक उत्थान गर्ने कर्णधार राजनीतिक गोलचक्करमा फस्दै गैरहेका छन् । तर ध्यान दिने कसले हो रु भएको महिला, वालवालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालय त तिनै राजनीतिक कार्यकर्ताको भर्ति थलो भनि बसेको छ । जसको बोल्ने मुख देखिन्छ तर कम गर्ने हात बन्न सकेका छैनन ।

     

    मतदानको विधिशास्त्रीय सिद्धान्तको महत्वपुर्ण अनुमान के पनि रहेको छ भने मतदाता शिक्षित हुन्छन । आफ्ना मत कुन उम्मेद्वारलाई दिने भन्ने उनीहरुको निर्णय स्वतन्त्र ढङ्गबाट हुन्छ । यसमा दबाबको कुनै गुन्जायस हुदैन । तर के वर्तमानको राजनीतिक संस्कृति यति बलियो बनिसकेको छ रु जसले मतदातालाई अनुचित प्रभावबाट अक्षुण्ण राख्न सकोस । यदि हामी यो प्रश्न बौदिक वर्गलाई सोध्न गईयो भने उत्तर सिद्धान्तत  नै आउछ । तर निर्वाचनको दिन हामीले कुनै समाजको तल्लो वर्ग भन्दै आईरहेको मतदातालाई तपाइले के कसरी मत दिनुभयो भने सोध्ने हो भने उत्तर सरल र सहज तरिकाले पाईन्छ । मत की त दबाबमा की त अनुचित प्रभावमा अनि त्यो नभए लहलहैमा दिईन्छ । यसरि नै सधै निर्वाचन सम्पन्न भए र भावी मत पनि यसरी नै खस्दै जाने छ ।

     

    जनतालाई मत खसाल्दा स्वस्तिकको छाप कसरी कोठा भित्र लाउने, मत पत्र कसरी पट्टाउने भनि निर्वाचन आयोगले सिकाउने शिक्षा नै मतदाताको लागि आवश्यक शिक्षा हो भन्ने हो भने अब यसको वास्तविक उपलब्धि खोज्नु पर्ने बेला आएको छ । सदर र बदर मतको हिसाब मिलान गराउनु मात्रै आजको आवश्यकता हुनु हुदैन ।

     

    लोकतन्त्रमा निर्मित सरकारको शाशन गर्ने मूल मन्त्र नै गरीवी उन्मुलन, आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको निर्माण, रोजगारीको पूर्ण गयारेन्टी अनि निमुखा जनताको आवाजलाई राज्यको मूलधारमा ल्याउने हो । जसलाई नकार्न सकिदैन । यी आदर्श रुपी उदेश्य पूर्ति गर्ने जग भनेकै निर्वाचनद्वारा बन्ने हो भन्ने नै हो । तर यसको प्रतिनिधित्व कसरी हुन्छ, भैरहेको छ त्यो महत्वपुर्ण पक्ष हो । एक सर्वसाधारण  व्यक्तिको प्रतिनिधि को हो रु उसको चरित्र कस्तो छ रु उसले आजसम्म जनताको लागि के कति योगदान दियो रु यी सम्पूर्ण कुराहरु जनतालाई कसरी बुझाईन्छ भनी हेर्दा कहिल्यै स्पष्ट धारणा बन्न सकेन । निर्वाचन आयोगले तयार पारी जारी गरेको आचारसंहिता सधै लिपिमै सिमित बन्दै आईरहेको छ । आफ्ना अधिकार सामाजिक करार  मार्फत प्रतिनिधिलाई सुम्पने जनताले कहिल्यै त्यस वापतको सुरक्षण प्राप्त गर्न सकेका छैनन् । समस्या अझै ज्युँका तहीं रहेको छ । जब सम्म निर्वाचनको संस्कृति बदलिदैन देशको गरिबी उन्मुलन गर्ने, जनताको घरदैलो सम्म सिंहदरबार पुराउने भनि भन्दै आईरहेको बोलि बोलीमै सिमित हुनेछ ।

     

     

    Loading...

    यसमा तपाइको मत

    लेख/अनुसन्धान बाट अन्य

    नेपालमा विवाह सम्बन्धि कानून र मान्यता

    Spread the loveविवाह मानिस परिवार प्रणालीमा प्रबेश गरे संगै विकाश भएको परिवार प्रणालीको एक महत्वपूर्ण र सुन्दर पक्ष विवाहित जोडीको विचको एक महत्वपूर्ण करार हो । यसको ऐतिहासिकता कानूनको भन्दा पुराना ेछ जसकारण हामी...

    अवहेलना मुद्दामा न्यायलयलाई स्वच्छन्द अधिकार

    Spread the loveभारतको वर्तमान प्रधान न्यायाधिशले चढेको मोटरसाईकलको फोटो, मुल्य र त्यस्को मालिकको सम्वन्धमा आम संचार माध्यममा आफ्नो टिप्पनी लेखेका थिए । सोही लेख लेखेको भनेर भारतको जानेमाने वकिल प्रशान्त भुषण विरुद्द भारतको सर्वोच...

    वकिल देखि न्यायाधिश सम्मै बिचौलियाको चंगुल

    Spread the loveप्रकरण १ नेपाल बार एशोशिएसनका पुर्व अध्यक्ष बरिष्ठ अधिवक्ता शम्भु थापाले एक अन्र्ताबार्तामा वकिल नै न्यायधिश कहाँ घुुस पुर्याउछन् भनि भन्नु भएकोछ ।  वकिल र न्यायधिशको नाम भन्नको लागि अन्तर्वाता लिने व्यक्तिले अनुरोध...

    प्रकृति त आमा हुन, आश्रम किन पठायौ

    Spread the loveप्रकृति र विनाश सन्दर्भः  विश्व वातावरण दिवस प्रकृति त वरदान हो, विनाश किन वनायौ । प्रकृति त जीवन हो, मृत्यु किन वोलायौ ।। प्रकृति त स्वर्ग हो, नर्क किन वनायौ ।। प्रकृति त...

    मृत्युदण्डलाई मानव जीवनको अधिकार र पीडितको तर्फबाट हेर्दा अलग अलग चित्र देखिन्छ

    Spread the loveडा. मदनकुमार भट्टराईको पुस्तक, हरिप्रसादले भारतीय कानून लगाएका थिएनन् भन्ने आदि र “जव ३० वर्षे व्यवस्थामा दमितहरु २०४६।१२।२७ पछि शक्तिमा पुगे मुख्यतः पात्र परिवर्तनलाई जोड दिंर्दै नयाँ संरचनाहरु खडा गर्न थालिए तर...

    अदालतमा गरिने बहस थरिथरिका

    Spread the loveमैले बुझेअनुसार बहस थरिथरिका हुन्छन् । पक्षले वकीललाई नियुक्त गर्दा गरिने वहस, बैतनिक वकील वा सरकारी वकीलले गर्ने वहस, कानूनी सहायता वा प्रो बोनोको स्वरुपमा वा एमिकस क्यूरीको रुपमा गरिने वहस, कुनै...

    लगानी बिनाको व्यापार भएको छ. . . —रामकृष्ण काफ्ले

    Spread the loveशहरका हुने खाने सम्भ्रान्तहरुः आफ्ना शरीरमा हात्ति पाली अरुका शरीरको जुम्रा देख्ने स्वनामधन्य सर्वज्ञहरुको स्थायी जागिर भएको छ आजको मानवअधिकार । नवधनाड्य हुन शहर पसेकाहरुको माछो नखाने प्रायश्चित्त सहित बकुल्लाव्रत बसेकाहरुको बेलाबखत जप्ने मन्त्र भएको छ आजको मानव अधिकार । लम्बेचौडे कागजी नाटक...

    आधुनिक जिवनशैलीले फेरिएको दशै

    Spread the loveविजयादशमी पारिवारीक र मान्यजनसँगको जमघट, सामिप्यता, आदर÷सत्कार र सुख दुःख साटासाट गर्दै सुख शान्ति र समृद्धिको कामना सहित मनाईने हिन्द धर्मावलम्वीहरुको राष्ट्रिय चाडको रुपमा रहेको महत्वपूर्ण पर्व हो । दशैं घटस्थापना अर्थात...

    …. अदालतको ढोकामा चिच्याई रहेको

    Spread the loveन्याय  आजकाल न्याय अदालतको ढोकामा चिच्याई रहेको देख्छु मैले भने , खै किन भित्र नपसेको ? अदालतको ढोका र झ्याल त खुल्यै छन् १ न्याय म सँग झोक्किदै भन्यो म झ्याल र ढोका बाट छिर्ने होईन दिमागबाट छिर्ने हुँ त्याहाँ बाक्लो...

    शुशासनको अनुभूती राज्यका कुनै पनि निकायबाट प्राप्त गर्न सकिएन

    Spread the love२०७२ साल आश्विन ३ गते संविधान नेपाली जनताले पहिलो पटक आफैले चुनेका प्रतिनिधीहरु मार्फत बनाएको प्रथम संविधान हो । अर्थात, यो जनताको संविधान हो । सर्वस्वीकार्यताको प्रश्न निर्वाचन आयोगका अनुसार पछिल्लो संविधानसभाको चुनावमा नेपालको...